Małe dzieci w świecie wielkich ekranów.

            Rozwój technologii cyfrowych sprawił, że ekrany stały się stałym elementem codzienności – również tej dziecięcej. Smartfony, tablety i komputery są obecne w domach i przestrzeni publicznej, a dzieci obserwują ich używanie od najmłodszych lat. Z perspektywy pedagogicznej i psychologicznej kluczowe pytanie nie brzmi, czy dzieci będą miały kontakt z ekranami, lecz jak ten kontakt organizować, aby wspierał rozwój, a nie go zaburzał.

Czas ekranowy a rozwój dziecka:

W wieku przedszkolnym rozwój dziecka opiera się przede wszystkim na bezpośrednich doświadczeniach: ruchu, zabawie swobodnej, relacjach z rówieśnikami oraz interakcji z dorosłymi. To one stanowią fundament rozwoju poznawczego, emocjonalnego i społecznego.

Zgodnie z rekomendacjami instytucji zajmujących się zdrowiem i bezpieczeństwem dzieci:

- dzieci do ok. 2–3. roku życia nie powinny mieć kontaktu z ekranami¹,

- dzieci w wieku przedszkolnym mogą korzystać z urządzeń ekranowych, jednak nie dłużej niż 60 minut dziennie, zawsze pod kontrolą osoby dorosłej²,

- ekran nie powinien zastępować zabawy, kontaktu z drugim człowiekiem ani regulowania emocji dziecka¹.

Nadmierny czas ekranowy może wiązać się z trudnościami w zakresie koncentracji uwagi, rozwoju mowy, jakości snu oraz samoregulacji emocjonalnej³. Z psychologicznego punktu widzenia szczególnie niekorzystne jest wykorzystywanie urządzeń cyfrowych jako „uspokajacza” – dziecko nie uczy się wówczas rozpoznawania i przeżywania emocji w relacji z dorosłym¹.

Jak rozmawiać z dzieckiem o internecie?:

Bezpieczeństwo dziecka w świecie cyfrowym zaczyna się od rozmowy i relacji. Dzieci potrzebują jasnych zasad oraz prostych wyjaśnień, dostosowanych do ich poziomu rozwoju.

W codziennej praktyce wychowawczej warto:

- tłumaczyć dziecku, czym jest internet i że nie wszystkie treści są dla dzieci,

- ustalać stałe zasady dotyczące czasu i rodzaju oglądanych materiałów,

- towarzyszyć dziecku podczas korzystania z aplikacji lub filmów,

- zachęcać dziecko do mówienia o tym, co je zaniepokoiło lub przestraszyło.

Materiały edukacyjne przygotowane przez NASK w ramach programu Safer Internet podkreślają, że obecność i uważność dorosłego są najskuteczniejszym czynnikiem ochronnym w świecie online⁴. Podobne stanowisko prezentuje Fundacja Orange, zwracając uwagę na znaczenie rozmów, psychoedukacji i wzmacniania kompetencji społecznych dzieci⁵.

Polecane aplikacje i materiały edukacyjne:

Ekran może stać się wartościowym narzędziem edukacyjnym, pod warunkiem że treści są odpowiednio dobrane, a czas korzystania ograniczony. Przy wyborze aplikacji edukacyjnych dla dzieci w wieku przedszkolnym warto zwracać uwagę na:

- brak reklam i ukrytych zakupów,

- spokojną grafikę i tempo,

- treści wspierające rozwój mowy, myślenia i kompetencji emocjonalno-społecznych,

- możliwość wspólnego korzystania z dorosłym.

W praktyce edukacyjnej szczególnie wartościowe są:

- Sieciaki.pl – serwis edukacyjny promujący bezpieczne zachowania w sieci⁶,

- Bezpiecznedzieckowsieci.pl – darmowe materiały PDF do pracy z dziećmi i rodzicami⁷,

- Bezpieczni w Sieci (gov.pl) – projekt wspierający rozwój kompetencji cyfrowych⁸,

- Materiał do cyberlekcji – gotowe scenariusze zajęć dla nauczycieli⁹.

            Należy podkreślić, że żadna aplikacja nie zastąpi relacji z dorosłym, a ekran powinien być jedynie uzupełnieniem innych form aktywności dziecka. Dzieci uczą się przez obserwację. To, jak dorośli korzystają z telefonu czy tabletu, ma ogromny wpływ na nawyki dziecka. Odkładanie telefonu podczas posiłków, wspólnej zabawy czy rozmowy pokazuje dziecku, że relacja z drugim człowiekiem jest najważniejsza. Ekrany są częścią współczesnego świata, ale to dorośli decydują, jaką rolę odegrają w życiu dziecka. Świadome ustalanie zasad, rozmowa i wspólne spędzanie czasu sprawiają, że technologia może stać się bezpiecznym dodatkiem, a nie przeszkodą w rozwoju.

Podsumowanie

          Ekrany są częścią współczesnego świata i nie da się ich całkowicie wyeliminować. Można jednak nauczyć dziecko zdrowych nawyków, które zaprocentują w przyszłości. W wieku 3–6 lat najważniejsze pozostają: relacje, ruch, zabawa i rozmowa — a technologia powinna być jedynie dodatkiem, nie centrum dziecięcego świata.

Praktyczne wskazówki dla rodziców

• Ustal jasne zasady – określ, kiedy i jak długo dziecko może korzystać z ekranu (np. po przedszkolu, max. 30–60 minut).
• Nie używaj ekranu jako nagrody lub „uspokajacza” – dziecko uczy się wtedy regulować emocje za pomocą urządzeń.
• Zawsze sprawdzaj treści – nawet bajki „dla dzieci” mogą zawierać szybkie tempo, przemoc lub reklamy.
• Unikaj ekranów przed snem – minimum 1 godzinę przed pójściem spać.
• Bądź obecny – wspólne oglądanie lub granie ma większą wartość rozwojową niż samodzielne korzystanie.
• Zachowaj równowagę – ekran nie powinien zastępować ruchu, zabawy swobodnej, rozmowy ani kontaktu z rówieśnikami.

Opracowały: mgr Iwona Tworkowska

                      mgr Małgorzata Szpara

Przypisy/źródła:

1.   Domowe Zasady Ekranowe – Do 3. roku życia – bez ekranów, domowezasadyekranowe.fdds.pl

2.   Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH, profibaza.pzh.gov.pl – Jak spędzanie czasu przed ekranem staje się zagrożeniem dla dzieci

3.   Ministerstwo Cyfryzacji – Małe dzieci i ekrany, gov.pl

4.   NASK – Dzieci w sieci / Safer Internet, nask.pl

5.   Fundacja Orange – Bezpieczeństwo dzieci online, fundacjaorange.pl

6.   Sieciaki.pl – materiały edukacyjne o bezpieczeństwie w internecie dla dzieci

7.   Bezpiecznedzieckowsieci.pl – materiały edukacyjne do pobrania

8.   Bezpieczni w Sieci – program edukacyjny, gov.pl

9.   Materiał do cyberlekcji – scenariusze zajęć, gov.pl